Συνήθεις λατινικές φράσεις στη νέα ελληνική γλώσσα

ad calendas Graecas	στις ελληνικές καλένδες, δηλαδή ποτέ
ad hoc	γι’ αυτόν το σκοπό
alter ego	το άλλο εγώ, ο σωσίας
anno Domini (a.D.)	έτος κυρίου· π.χ.: 1991 a.D., δηλαδή 1991 μ.Χ.
ante Cristum (a.C.)	προ Χριστού· π.χ.: 1500 a.C., δηλαδή 1500 π.Χ.
ante meridiem (a.m.)	πριν το μεσημέρι
ante portas	προ των πυλών
a posteriori	εκ των υστέρων
a priori	εκ των προτέρων
ave, Caesar, morituri te salutant	χαίρε, Καίσαρ, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν
Ave, Maria	χαίρε, Μαρία
carpe diem	άδραξε την ημέρα· απόλαυσε την σημερινή ημέρα· εκμεταλλεύσου το παρόν.
casus beli	αιτία πολέμου
citius, altius, fortius	ταχύτερα, ψηλότερα, δυνατότερα· (έμβλημα των Ολυμπιακών Αγώνων).
cogito ergo sum	σκέφτομαι άρα υπάρχω (Καρτέσιος).
corpus	συλλογή έργων
curriculum	πρόγραμμα σπουδών
curriculum vitae (c.v.)	βιογραφικό σημείωμα
de facto	έμπρακτα
de iure	με νόμο
de profundis	εκ βαθέων
directiva	διάταξη, κανονιστική οδηγία
dum spiro spero	όσο ζω ελπίζω
dura lex sed lex	σκληρός νόμος αλλά νόμος
errare humanum est	το να πλανάσαι είναι ανθρώπινο
errata	σφάλματα· παροράματα
et cetera (etc.)	και λοιπά
ex libris	1. Κατά λέξη σημαίνει: από τα βιβλία, από τη βιβλιοθήκη, και συνοδεύεται από το όνομα του κατόχου του βιβλίου.2. Η επιγραφή που τίθεται πάνω σ’ ένα βιβλίο και δηλώνει τον κάτοχο του βιβλίου. 3. Καλλιτεχνική σφραγίδα, που φέρει το όνομα, το έμβλημα του βιβλιόφιλου.
ex officio	από θέσεως
exampli gratia (e.g.)	για παράδειγμα
fama volat	η φήμη πετά
gratis	δωρεάν
grosso modo	με αδρό τρόπο· χοντρικά· πρόχειρα
habeas corpus	1. (κυριολεκτικά: έχε το σώμα). Θεσμός του αγγλοσαξονικού δικαίου, που αποσκοπεί στην προστασία της ατομικής ελευθερίας του πολίτη έναντι της αυθαίρετης σύλληψης και κράτησης του· το habeas corpus ψηφίστηκε το 1679, την περίοδο του Καρόλου Β’.2. σύνταγμα· συνταγματικός χάρτης
homo homini lupus	ο άνθρωπος για τον άνθρωπο είναι λύκος
homo sapiens	σοφός άνθρωπος
id est (i.e.)	δηλαδή
imperium	ηγεμονία· κοσμοκρατορία
incognito	κρυφά· μυστικά· καμουφλαρισμένα
in memoriam	εις μνήμην
in situ	επί τόπου, στην αρχική θέση· στη φυσική του θέση, στο φυσικό του χώρο
in vitro	κατά λέξη, σε γυάλα· πείραμα στο εργαστήριο· σε μη ζωντανή κατάσταση
in vivo veritas	στο κρασί η αλήθεια
in vivo	σε ζωντανή κατάσταση· πείραμα σε ζωντανούς οργανισμούς
ipso facto	με αυτό καθαυτό το γεγονός
libido	επιθυμία· ηδονή· γενετήσιο ένστικτο
mare nostrum	η θάλασσά μας· για τους Ρωμαίους η Μεσόγειος.
mea culpa	δικό μου φταίξιμο· δικό μου σφάλμα
memorandum	υπόμνημα
modus vivendi	τρόπος ζωής· συμβιβασμός
moratorium	αναστολή εχθροπραξιών
mutatis mutandis	τηρουμένων των αναλογιών
nexus	σύνδεση· διαπλοκή (σε λογοτεχνικό έργο)
nota	σημείωση· μήνυμα· διακοίνωση· οδηγία
occasione data	ευκαιρίας δοθείσης
o tempora  o mores!	ω καιροί! ω ήθη!
pax	ειρήνη· η λέξη συνοδεύεται συνήθως, με επίθετο για να δηλώσει την κυρίαρχη επιρροή κάποιου: pax Romana, pax Americana κτλ.
per se	καθ’ εαυτόν
persona	πρόσωπο· προσωπείο
persona non grata	ανεπιθύμητο πρόσωπο
post scriptum (p.s.)	υστερόγραφο
primus inter pares	πρώτος μεταξύ ίσων
post meridiem (p.m.)	μετά το μεσημέρι
quo vadis	που πηγαίνεις
ratio	λόγος· αιτία
requiem	νεκρώσιμη ακολουθία
res	πράγμα· αντικείμενο
scripta manent, verba volant	τα γραπτά μένουν, τα λόγια πετούν. Πολλές φορές χρησιμοποιείται μόνο το scripta manent.
sic	έτσι
sic et non	ναι και όχι
sine qua non	εκ των ων ουκ άνευ
status quo	παγιωμένη κατάσταση· καθεστηκυία τάξη· καθεστώς
sui generis	ιδιόρρυθμος
tabula rasa	άγραφη πλάκα
terra incognita	άγνωστη γη
terminus ante quem	χρονολογικό όριο (όχι πριν απ’ αυτό)
terminus post puem	χρονολογικό όριο (όχι μετά απ’ αυτό)
time hominem unius libri	να φοβάσαι τον άνθρωπο του ενός βιβλίου
urbi et orbi	στην πόλη και στην οικουμένη· παντού
vae victis	ουαί τοις ηττημένοις
veni, vidi, vici	ήλθα, είδα, νίκησα
veto	βέτο· προβάλω ένσταση
vice versa	και αντίθετα· και αντίστροφα
viva voce	δια ζώσης· προφορικά
Vulgata	η μετάφραση της Βίβλου στα Λατινικά

 

Πηγές:

Μαρκαντωνάτος, Γ.Α., Λεξικό Αρχαίων Βυζαντινών και Λογίων Φράσεων της Νέας Ελληνικής, Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg,1998 (4η έκδοση).

Μείζον Ελληνικό Λεξικό (ηλεκτρονική έκδοση)

 

 

ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ / 2^ο ΘΕΜΑ

·      Ποια ήταν η ιστορική διαδρομή της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας μετά την Άλωση της 

Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204;

·      Ποιες αλλαγές επέφερε η Γαλλική Επανάσταση στον τομέα της παιδείας και της θρησκείας;

·      Ποια σημαντική συνέπεια είχαν οι γεωγραφικές Ανακαλύψεις;

·      Να περιγράψετε τον τρόπο με τον οποίο έδρασαν οι Βυζαντινοί στο θέμα του εκχριστιανισμού των 

Βουλγάρων.

·      Ποιες κοινωνικές τάξεις αποτελούν το «βυζαντινό χωρίον», που εμφανίζεται κατά τον 6ο αιώνα

 και ποια τα χαρακτηριστικά τους;

·      Ποια ήταν η πολιτική θεωρία του Μοντεσκιέ και ποια επίδραση άσκησε στην πολιτική σκέψη;

·      Να παρουσιάσετε τους κινδύνους που αντιμετώπιζε το Βυζαντινό Κράτος στις αρχές του 8ου αιώνα και επέβαλαν την υιοθέτηση εικονομαχικής πολιτικής.

·      Να παρουσιάσετε τις βασικές θέσεις που διατύπωσε ο Ρουσσό σχετικά με την 

ελευθερία του ατόμου και την ισότητα των ανθρώπων.

·      Ποια μέτρα πήρε ο Κάρολος ο Μέγας (Καρλομάγνος) για την ενίσχυση της εσωτερικής οργάνωσης 

του κράτους του;

·      Ποιο ήταν το συγγραφικό και εκδοτικό έργο του Ρήγα Βελεστινλή ή Φεραίου (1757-1798) 

στην περίοδο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού;

·      Ποια υπήρξε η ιδεολογική βάση της Εικονομαχίας και ποιες συνέπειες είχε 

το πρώτο εικονομαχικό διάταγμα (730)  στις σχέσεις της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με τη Δύση;

·      Ποιοι παράγοντες προκάλεσαν την οικονομική κρίση 

που παρουσίασε η Δυτική Ευρώπη από το 1270 περίπου ως το 1330 (ύστερος Μεσαίωνας); 

·      Να παρουσιάσετε τους λόγους που επέβαλαν στο Βυζαντινό κράτος 

την υιοθέτηση εικονομαχικής πολιτικής στις αρχές του 8ου αιώνα.

·      Να εξηγήσετε γιατί οι μεταρρυθμίσεις του Καρλομάγνου αποτέλεσαν σταθμό 

για τη διαμόρφωση και ανάπτυξη του συστήματος της φεουδαρχίας.

·      Ποια στοιχεία πιστοποιούν τη στρατιωτικοποίηση της μεσοβυζαντινής κοινωνίας;

·      Ποιες δυνάμεις συγκρούστηκαν στη μάχη του Κοσσυφοπεδίου (1389) 

και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της μάχης για τους αντιπάλους;

·      Σε ποια θεολογικά και δογματικά ζητήματα στηρίχθηκε η διαμάχη που οδήγησε στο Σχίσμα 

μεταξύ των δύο Εκκλησιών το 1054 και ποια ήταν η κύρια αιτία του;

·      Ποια ήταν η έριδα και ποια η βαθύτερη αιτία που οδήγησε στο Σχίσμα 

μεταξύ Καθολικής και Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας; 

Ποια πρόσωπα ευθύνονται σημαντικά για το Σχίσμα;

·         Να παρουσιάσετε τα μέτρα που πήρε ο αυτοκράτορας της Νίκαιας Ιωάννης Βατάτζης σε επίπεδο εσωτερικής και οικονομικής πολιτικής και πού αποσκοπούσαν.

·         Πότε εκδόθηκε και τι προέβλεπε το πρώτο επίσημο εικονομαχικό διάταγμα;

·         Ποιες ήταν οι στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις που ενίσχυσαν την οργάνωση 

του οθωμανικού κράτους (14ος αι.);

·         Ποιοι ήταν οι οργανωτές και επικεφαλής των Σταυροφόρων κατά την Τέταρτη Σταυροφορία;

·         Για ποιους λόγους εξαπλώνεται περισσότερο η κριτική ενάντια στη 

Ρωμαιοκαθολική εκκλησία στις γερμανικές χώρες;

·         Με ποιες ενέργειες κατόρθωσε ο Μιχαήλ Παλαιολόγος να ανακτήσει 

την Κωνσταντινούπολη (1261);

·         Να αναφέρετε τον ρόλο των μοναχικών ταγμάτων στην προσπάθεια της Καθολικής Εκκλησίας 

να αντιδράσει στη Θρησκευτική Μεταρρύθμιση.

·         Ποια ήταν τα αίτια του σχίσματος μεταξύ των δυο Εκκλησιών τον 11ο αιώνα;

·         Ποια ήταν η νέα οικονομική αντίληψη που αντιτάχθηκε στο μερκαντιλισμό, 

ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της και ποιοι ήταν οι κυριότεροι εκπρόσωποί της;

·         Ποια ήταν η ιστορική πορεία του κράτους της Ηπείρου;

·         Σε τι στηρίχθηκε η ιδεολογία της Αμερικανικής Επανάστασης και πότε αναγνωρίστηκε 

από την Αγγλία η ανεξαρτησία των 13 αποικιών;

·         Ποια είναι η συμβολή της τυπογραφίας στη διάδοση της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού;

·         Ποια ήταν η νέα οικονομική αντίληψη που αντιτάχθηκε στο μερκαντιλισμό, 

ποια ήταν τα χαρακτηριστικά της και ποιοι ήταν οι κυριότεροι εκπρόσωποί της;

·         Ποιες κοινωνικές ομάδες συγκροτούν το βυζαντινό χωρίον (= κοινότητα) από τον 6ο αιώνα 

και κάτω από ποιες συνθήκες οι μικροκαλλιεργητές μετατρέπονταν σε παροίκους;

·         Σε ποιες γεωγραφικές περιοχές και με ποιους τρόπους συνεχίστηκε η επιρροή 

της πνευματικής παράδοσης του Βυζαντίου μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης;

·         Ποια ήταν η τελευταία προσπάθεια του αυτοκράτορα Ιωάννη Η' Παλαιολόγου, 

για να εξασφαλίσει τη βοήθεια της Δύσης;

·         Ποια σημαντική συνέπεια είχαν οι γεωγραφικές ανακαλύψεις;

·         Ποιες μεταβολές πιστοποιούν τη στρατιωτικοποίηση της μεσοβυζαντινής κοινωνίας 

από τα μέσα του 7ου ως τα μέσα του 9ου αι.;

·         Ποια πολιτική ακολούθησαν οι Βυζαντινοί απέναντι στις ιταλικές πόλεις 

κατά τη διάρκεια του 10ου  αιώνα; 

·         Να παρουσιάσετε τις συνέπειες της άλωσης της Κωνσταντινούπολης από 

τους Λατίνους το 1204.