Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων

 

α) Ορισμός, πρωτεργάτες και παράγοντες της εικονομαχίας.

à Εικονομαχία:  ονομάζεται η διαμάχη για τη λατρεία ή μη των εικόνων που συγκλόνισε το Βυζάντιο από τις αρχές του 8^ου έως τα μέσα του 9^ου αιώνα.

Εικονομάχοι αυτοκράτορες ήταν ο Λέων Γ’ (714-741) και ο Κωνσταντίνος Ε’ (741-775). Κατάγονταν από τη Β. Συρία και επηρεάστηκαν από τις ανεικονικές αντιλήψεις των ιουδαίων και μουσουλμάνων.

Αίτια Εικονομαχίας

·      Οι ανεικονικές αντιλήψεις των δύο αυτοκρατόρων αλλά και των στρατιωτών- αγροτών της Μ. Ασίας, που πολεμούσαν κυρίως κατά των Αράβων

·      Η επιθυμία για τον περιορισμό της δύναμης των μοναχών

·      Οι δεισιδαιμονίες και οι υπερβολές

·      Η αντίληψη πως όλες οι συμφορές του Βυζαντίου οφείλονταν στην θεϊκή οργή εξαιτίας της κατάστασης στο χώρο της λατρείας.

β) Φάσεις της εικονομαχίας

Α’ φάση: 726-787à

·      Απομάκρυνση εικόνας Χριστού από τη Χαλκή Πύλη

·      Αυτοκρατορικό διάταγμα  απαγορεύει τη λατρεία των εικόνων (730 μ.Χ.)

·      Τιμωρούνται οι εικονόφιλοι  με εξορίες, φυλακίσεις, δημεύσεις περιουσιών

·      Καταστροφή μοναστηριών που θεωρούνταν ως προπύργια της εικονολατρίας και διώξεις μοναχών

·      Σύγκληση Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου από αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία που αποκατέστησε τις εικόνες υποστηρίζοντας πως η προσκύνηση των εικόνων είναι μόνο τιμητική.

Β’ φάση: 815-843à

·      Μικρότερη σε ένταση διαμάχη

·      Αρχίζει με το Λέοντα Ε’ τον Αρμένιο

·      Τελειώνει με την οριστική αναστήλωση των εικόνων από την Αυγούστα Θεοδώρα (Σύνοδος του 843).

 

γ) Σημασία της ήττας των εικονοκλαστών

·      Η ελληνική πνευματική παράδοση που απέδιδε τη θεία μορφή νίκησε τη μουσουλμανική και ιουδαϊκή  ανεικονική παράδοση

·      Οι θρησκευτικές διαμάχες τερματίστηκαν

·      Ξεκίνησε μια γόνιμη συνεργασία Κράτους και Εκκλησίας

·      Η Εκκλησία αφοσιώθηκε στο ιεραποστολικό έργο της

·      Αρχίζει η ακμή των μοναστηριών, που αυξάνονται και πλουτίζουν

·      Περιορίστηκαν οι υπερβολές στη λατρεία εικόνων και λειψάνων

 

δ) Συνέπειες της Εικονομαχίας

·      Ο βυζαντινός λαός διχάστηκε

·      Η Εκκλησία της Ρώμης βρήκε ευκαιρία να στραφεί προς τους Φράγκους ηγεμόνες κι έτσι απομακρύνθηκε από το Βυζάντιο

·      Καταστράφηκαν έργα τέχνης και εικόνες μεγάλης καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας

·      Περιορίστηκε η ενασχόληση με τα γράμματα

·      Καταστράφηκαν τα κείμενα των εικονομάχων μετά το 843, έτος αναστύλωσης των εικόνων