Η ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΑΒΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ

α. Ο εκχριστιανισμός των Μοραβών

· Ο ηγεμόνας της Μοραβίας Ραστισλάβος ζήτησε από το Βυζάντιο (862-863) ιεραποστόλους για να ασπαστεί ο λαός του το Χριστιανισμό. Σκοπός του ήταν να βρει στήριγμα για να αντιμετωπίσει τους εξωτερικούς κινδύνους ( Γερμανοί & Βούλγαροι).

· Η ανταπόκριση της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας του Βυζαντίου(αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ’ και πατριάρχης Φώτιος) ήταν θετική.

· Αποστέλλονται για το σκοπό αυτό στη Μοραβία(863) οι αδελφοί Κύριλλος (αρχικά Κωνσταντίνος) και Μεθόδιος, από τη Θεσσαλονίκη - ικανοί διπλωμάτες και λόγιοι - γνώστες της σλαβικής και άλλων γλωσσών.

 

à Ο Κύριλλος δημιούργησε ένα σλαβικό αλφάβητο που απέδιδε τις φωνητικές ιδιαιτερότητες της γλώσσας, το οποίο ως σήμερα ονομάζεται Κυριλλικό.

à  Επίσης απέδωσε στα σλαβικά τη Θεία Λειτουργία και τα ιερά βιβλία.

β. Σημασία του εκχριστιανισμού

 

· Με τη χρήση της σλαβικής διευκολύνθηκαν οι Μοραβοί στην κατανόηση του χριστιανικού λόγου.

· Οργανώθηκε η Σλαβική Εκκλησία (863-866).

· Μυήθηκαν οι Σλάβοι στον πολιτισμό των Ελλήνων και του Χριστιανισμού.

· Επιτεύχθηκε ενότητα των Σλάβων, λόγω της κοινής καταγωγής και της κοινής πίστης.

γ. Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων

 

· Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία επιθυμούσε να εκχριστιανίσει τους Βουλγάρους.

· Ο βυζαντινός στρατός υποχρέωσε τότε τον ηγεμόνα των Βουλγάρων Βόρη να βαπτισθεί με ανάδοχο τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ’ (864).

· Ακολούθησε νέα επέμβαση του πάπα με πρόσκληση του Βόρη.

· Ο Πατριάρχης Φώτιος κατηγόρησε τη ρωμαϊκή εκκλησία για λειτουργικά και δογματικά λάθη.

· Η σύνοδος του 867 αναθεμάτισε τον πάπα, απέρριψε το δόγμα περί διπλής εκπόρευσης του Αγίου Πνεύματος (filioque) και καταδίκασε την επέμβαση της Ρώμης στη Βουλγαρία.

· Με απόφαση της συνόδου του 870 η εκκλησία της Βουλγαρίας υπάχθηκε στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων

 

α) Ορισμός, πρωτεργάτες και παράγοντες της εικονομαχίας.

à Εικονομαχία:  ονομάζεται η διαμάχη για τη λατρεία ή μη των εικόνων που συγκλόνισε το Βυζάντιο από τις αρχές του 8^ου έως τα μέσα του 9^ου αιώνα.

Εικονομάχοι αυτοκράτορες ήταν ο Λέων Γ’ (714-741) και ο Κωνσταντίνος Ε’ (741-775). Κατάγονταν από τη Β. Συρία και επηρεάστηκαν από τις ανεικονικές αντιλήψεις των ιουδαίων και μουσουλμάνων.

Αίτια Εικονομαχίας

·      Οι ανεικονικές αντιλήψεις των δύο αυτοκρατόρων αλλά και των στρατιωτών- αγροτών της Μ. Ασίας, που πολεμούσαν κυρίως κατά των Αράβων

·      Η επιθυμία για τον περιορισμό της δύναμης των μοναχών

·      Οι δεισιδαιμονίες και οι υπερβολές

·      Η αντίληψη πως όλες οι συμφορές του Βυζαντίου οφείλονταν στην θεϊκή οργή εξαιτίας της κατάστασης στο χώρο της λατρείας.

β) Φάσεις της εικονομαχίας

Α’ φάση: 726-787à

·      Απομάκρυνση εικόνας Χριστού από τη Χαλκή Πύλη

·      Αυτοκρατορικό διάταγμα  απαγορεύει τη λατρεία των εικόνων (730 μ.Χ.)

·      Τιμωρούνται οι εικονόφιλοι  με εξορίες, φυλακίσεις, δημεύσεις περιουσιών

·      Καταστροφή μοναστηριών που θεωρούνταν ως προπύργια της εικονολατρίας και διώξεις μοναχών

·      Σύγκληση Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου από αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία που αποκατέστησε τις εικόνες υποστηρίζοντας πως η προσκύνηση των εικόνων είναι μόνο τιμητική.

Β’ φάση: 815-843à

·      Μικρότερη σε ένταση διαμάχη

·      Αρχίζει με το Λέοντα Ε’ τον Αρμένιο

·      Τελειώνει με την οριστική αναστήλωση των εικόνων από την Αυγούστα Θεοδώρα (Σύνοδος του 843).

 

γ) Σημασία της ήττας των εικονοκλαστών

·      Η ελληνική πνευματική παράδοση που απέδιδε τη θεία μορφή νίκησε τη μουσουλμανική και ιουδαϊκή  ανεικονική παράδοση

·      Οι θρησκευτικές διαμάχες τερματίστηκαν

·      Ξεκίνησε μια γόνιμη συνεργασία Κράτους και Εκκλησίας

·      Η Εκκλησία αφοσιώθηκε στο ιεραποστολικό έργο της

·      Αρχίζει η ακμή των μοναστηριών, που αυξάνονται και πλουτίζουν

·      Περιορίστηκαν οι υπερβολές στη λατρεία εικόνων και λειψάνων

 

δ) Συνέπειες της Εικονομαχίας

·      Ο βυζαντινός λαός διχάστηκε

·      Η Εκκλησία της Ρώμης βρήκε ευκαιρία να στραφεί προς τους Φράγκους ηγεμόνες κι έτσι απομακρύνθηκε από το Βυζάντιο

·      Καταστράφηκαν έργα τέχνης και εικόνες μεγάλης καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας

·      Περιορίστηκε η ενασχόληση με τα γράμματα

·      Καταστράφηκαν τα κείμενα των εικονομάχων μετά το 843, έτος αναστύλωσης των εικόνων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (717-1025)

Ι. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ

 

1. Η διαμόρφωση της μεσαιωνικής ελληνικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

α. Παγίωση και επέκταση των αλλαγών

Το μεσαιωνικό Βυζαντινό Κράτος διαμορφώθηκε στα χρόνια της Δυναστείας των Ισαύρων -Συριακή δυναστεία- (717-802) και της Δυναστείας του Αμορίου (802-867).

 

Βασικές εξελίξεις/αλλαγές:

·      Τα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου σταθεροποιήθηκαν στη στεριά στις παρυφές της Μικράς Ασίας και στη θάλασσα κατά μήκος της γραμμής Κιλικία-Κύπρος-Κρήτη.

·      Στα μέσα του 9^ου αιώνα άρχισε η βυζαντινή αντεπίθεση στη Μικρά Ασία.

·      Αντιμετώπιση Βουλγαρικής απειλής

·      Αφομοίωση των Σλάβων

·      Ενίσχυση του εξελληνισμού του Βυζαντίου

·      Γενίκευση του θεσμού των θεμάτων με συνέπειες:

       - περιορισμός των μισθοφόρων

       - κυριαρχία τη μικρής και μεσαίας αγροτικής ιδιοκτησίας.

β. Ανάκαμψη της οικονομίας

·      Αύξηση των κρατικών εσόδων

·      Αναζωογόνηση εμπορίου και βιοτεχνίας, χωρίς να αλλοιωθεί ο αγροτικός χαρακτήρας της οικονομίας.

·      Εφαρμόσθηκαν τολμηρά οικονομικά μέτρα (οι «κακώσεις»), την εποχή του Νικηφόρου Α’ (802-811) που έπληξαν την εκκλησία και τα μοναστήρια, όμως πέτυχαν την ανάκαμψη του εμπορίου και την αύξηση των εσόδων του κράτους..